Հոգնածությունը, թուլությունը կամ կենտրոնանալու դժվարությունը հաճախ կապվում են ծանր աշխատանքային օրվա, սթրեսի կամ քնի պակասի հետ։ Սակայն որոշ դեպքերում նման գանգատների պատճառներից մեկը կարող է լինել օրգանիզմում երկաթի պակասը կամ դրա հետևանքով զարգացած անեմիան։

Երկաթը կարևոր հանքանյութ է, որն անհրաժեշտ է օրգանիզմի բազմաթիվ գործընթացների համար։ Այն մասնակցում է հեմոգլոբինի ձևավորմանը, որի միջոցով արյան կարմիր բջիջները թթվածին են տեղափոխում դեպի օրգաններ և հյուսվածքներ։

Երբ օրգանիզմի երկաթի պաշարները նվազում են, մարդը կարող է սկսել զգալ տարբեր փոփոխություններ, սակայն դրանք միշտ չէ, որ միանգամից արտահայտված են լինում։

Երկաթի պակասը և անեմիան նույն բանը չեն

Երկաթի պակասը կարող է գոյություն ունենալ դեռևս այն ժամանակ, երբ հեմոգլոբինի մակարդակը զգալիորեն չի նվազել։

Եթե պակասը շարունակվում է, որոշ մարդկանց մոտ կարող է զարգանալ երկաթապակասային անեմիա։

Այդ պատճառով միայն հեմոգլոբինի մեկ ցուցանիշով միշտ չէ, որ հնարավոր է լիարժեք գնահատել օրգանիզմի երկաթային վիճակը։ Բժիշկը կարող է անհրաժեշտ համարել ուսումնասիրել նաև ֆերիտինը և այլ լաբորատոր ցուցանիշներ։

Ինչ նշաններ կարող են հանդիպել

Երկաթի պակասի և անեմիայի դեպքում հնարավոր են տարբեր գանգատներ։

Դրանց թվում են ընդհանուր թուլությունը, արագ հոգնածությունը, աշխատունակության նվազումը, գլխապտույտը, սրտխփոցի զգացումը, ֆիզիկական ծանրաբեռնվածության ժամանակ շնչահեղձությունը և մաշկի գունատությունը։

Որոշ մարդիկ կարող են նկատել նաև կենտրոնանալու դժվարություն, գլխացավեր, եղունգների կամ մազերի վիճակի փոփոխություններ։

Սակայն այս նշանները հատուկ չեն միայն երկաթի պակասին։ Նման գանգատներ կարող են հանդիպել բազմաթիվ այլ վիճակների ժամանակ, այդ պատճառով ճիշտ ախտորոշման համար անհրաժեշտ է բժշկական գնահատում։

Ինչու կարող է առաջանալ երկաթի պակաս

Պատճառները տարբեր են։

Կանանց մոտ հաճախ կարևոր գործոն կարող են լինել առատ դաշտանային արյունահոսությունները։ Հղիության ընթացքում ևս երկաթի պահանջարկը կարող է մեծանալ։

Երկաթի պակաս կարող է զարգանալ նաև սննդակարգում երկաթի ոչ բավարար քանակի, մարսողական համակարգից դրա ներծծման խանգարումների կամ տարբեր պատճառներով արյան կորստի դեպքում։

Որոշ դեպքերում անեմիան կարող է լինել այլ հիվանդության արտահայտություն։

Այդ պատճառով հատկապես մեծահասակների մոտ հայտնաբերված երկաթապակասային անեմիայի դեպքում կարևոր է ոչ միայն լրացնել երկաթի պաշարները, այլև հասկանալ դրա առաջացման պատճառը։

Ինչ հետազոտություններ կարող են պահանջվել

Սովորաբար առաջին հետազոտություններից մեկը արյան ընդհանուր քննությունն է։

Այն հնարավորություն է տալիս գնահատել հեմոգլոբինը, էրիթրոցիտների քանակը և մի շարք այլ ցուցանիշներ։

Եթե կա երկաթի պակասի կասկած, բժիշկը կարող է նշանակել ֆերիտինի, շիճուկային երկաթի կամ երկաթի փոխանակման այլ ցուցանիշների գնահատում։

Հետագա հետազոտությունների անհրաժեշտությունը կախված է մարդու տարիքից, սեռից, գանգատներից և ենթադրվող պատճառից։

Երբեմն կարող է անհրաժեշտ լինել գինեկոլոգի, գաստրոէնտերոլոգի կամ այլ մասնագետի խորհրդատվություն։

Կարելի՞ է ինքնուրույն երկաթ ընդունել

Երկաթ պարունակող դեղամիջոցները լայնորեն հասանելի են, սակայն դրանք ցանկալի չէ ընդունել երկար ժամանակ առանց անհրաժեշտության հաստատման։

Հոգնածությունը դեռ չի նշանակում, որ մարդը ունի երկաթի պակաս։

Բացի այդ, երկաթի ավելցուկը նույնպես օգտակար չէ, իսկ որոշ պատրաստուկներ կարող են առաջացնել մարսողական համակարգի անցանկալի երևույթներ։

Հետևաբար ճիշտ մոտեցումը նախ պատճառը պարզելն է և միայն դրանից հետո՝ բժշկի հետ ընտրել անհրաժեշտ բուժումը։

Սնունդը և երկաթը

Երկաթ պարունակում են ինչպես կենդանական, այնպես էլ բուսական ծագման տարբեր մթերքներ։

Սակայն սննդից երկաթի յուրացման աստիճանը կարող է տարբեր լինել։ Սննդակարգի ընդհանուր կառուցվածքը, համակցությունները և մարդու առողջական վիճակը նույնպես կարող են ազդեցություն ունենալ։

Եթե երկաթի պակասն արդեն արտահայտված է, միայն սննդակարգի փոփոխությունը միշտ չէ, որ բավարար է պաշարները վերականգնելու համար։ Այդ դեպքում բուժման անհրաժեշտությունը պետք է գնահատի բժիշկը։

Ովքեր կարող են ավելի բարձր ռիսկ ունենալ

Երկաթի պակասի հավանականությունը կարող է ավելի բարձր լինել առատ դաշտան ունեցող կանանց, հղիների, արագ աճի շրջանում գտնվող երեխաների և դեռահասների, սահմանափակ սննդակարգ ունեցող մարդկանց, ինչպես նաև որոշ մարսողական հիվանդություններով պացիենտների մոտ։

Սակայն ցանկացած մարդու մոտ հայտնաբերված անեմիան արժանի է ուշադրության, հատկապես եթե դրա պատճառը հստակ չէ։

Երբ պետք է դիմել բժշկի

Եթե հոգնածությունը երկար ժամանակ չի անցնում, նկատվում են արտահայտված թուլություն, գլխապտույտ, սրտխփոց, շնչահեղձություն կամ այլ նոր գանգատներ, ճիշտ է դիմել բժշկի։

Արյան պարզ հետազոտությունները հաճախ կարող են օգնել հասկանալ՝ արդյոք գանգատները կապված են անեմիայի հետ, թե անհրաժեշտ է փնտրել այլ պատճառ։

Երկաթի պակասի նկատմամբ ճիշտ մոտեցումը միայն երկաթ պարունակող դեղամիջոց ընդունելը չէ։ Կարևոր է հասկանալ՝ ինչու են նվազել պաշարները, որքան արտահայտված է խնդիրը և ինչ բուժում է անհրաժեշտ տվյալ մարդու համար։

Ժամանակին իրականացված հետազոտությունն ու պատճառի ճիշտ գնահատումը հնարավորություն են տալիս ընտրել համապատասխան բուժման ճանապարհ և կանխել երկաթի պակասի հետագա խորացումը։