«Արաբկիր» բժշկական համալիր-երեխաների և դեռահասների առողջության ինստիտուտը Հայաստանի խոշոր և բազմապրոֆիլ բժշկական կենտրոններից է, որի գործունեության կարևոր ուղղություններից մեկը մանկական առողջապահությունն է։ Համալիրը գործում է 1990 թվականից և ավելի քան երեք տասնամյակների ընթացքում զարգացրել է արտահիվանդանոցային ու ներհիվանդանոցային ծառայությունների լայն համակարգ՝ միաժամանակ իրականացնելով առողջապահական, գիտակրթական և սոցիալական նշանակություն ունեցող ծրագրեր։

Կենտրոնի զարգացման ճանապարհը կապված է բժշկության մի շարք ուղղությունների հետ՝ մանկաբուժություն, երիկամաբանություն, նյարդաբանություն, ալերգոլոգիա և իմունոլոգիա, լյարդաբանություն, ռևմատոլոգիա, մանկական վիրաբուժություն և ուրոլոգիա, օրթոպեդիա, քիթ-կոկորդ-ականջաբանություն, վերականգնողական բժշկություն և այլ ոլորտներ։

Գործունեության տարիների ընթացքում «Արաբկիր» բժշկական համալիրը առողջապահության ոլորտում իրականացրել է տասնյակ ծրագրեր՝ ներդնելով նոր մոտեցումներ և զարգացնելով մասնագիտացված ծառայություններ ինչպես երեխաների, այնպես էլ մեծահասակների համար։

Առանձնահատուկ դեր ունի մանկական երիկամաբանության զարգացումը։ Համալիրում ձևավորվել են դիալիզի և երիկամի փոխպատվաստման հետ կապված մասնագիտական ուղղություններ, որոնք պահանջում են երկարաժամկետ բժշկական հսկողություն, բազմամասնագիտական աշխատանք և բարձր մասնագիտական պատրաստվածություն։

Կենտրոնի գործունեության կարևոր ուղղություններից է նաև մանկական վերականգնողական բժշկությունը։ 1999 թվականից «Արաբկիր» բժշկական համալիրը զարգացրել է Հայաստանի մանկական վերականգնողական ծառայությունների ապակենտրոնացման ծրագիրը։

Ծրագրի շրջանակում Երևանում ստեղծվել է «ԱրԲեՍ» առողջության կենտրոնը, իսկ Հայաստանի տարբեր մարզերում ձևավորվել են մանկական վերականգնողական ծառայություններ և կենտրոններ։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տվել մասնագիտացված վերականգնողական օգնությունը հասանելի դարձնել ոչ միայն մայրաքաղաքում, այլև մարզերում բնակվող երեխաների և նրանց ընտանիքների համար։

Մանկական զարգացման խնդիրների վաղ հայտնաբերումը ևս կենտրոնի կարևոր գործունեություններից է։ «Արաբկիր» բժշկական համալիրը UNICEF-ի հետ համատեղ մասնակցել է «Երեխաների զարգացման խնդիրների վաղ հայտնաբերման և վաղ միջամտությունների» ծրագրի մշակմանը։

Վաղ միջամտությունը մանկական բժշկության և վերականգնողական ծառայությունների կարևոր սկզբունքներից է։ Զարգացման հնարավոր դժվարությունների ժամանակին հայտնաբերումը կարող է հնարավորություն տալ ավելի վաղ սկսել անհրաժեշտ բուժական, վերականգնողական կամ մանկավարժական աջակցությունը և նպաստել երեխայի զարգացման հնարավորությունների առավել արդյունավետ օգտագործմանը։

«Արաբկիր» բժշկական համալիրի աշխատանքը տարիների ընթացքում զարգացել է նաև միջազգային համագործակցության միջոցով։ Կենտրոնը համագործակցում է տարբեր երկրների բժշկական հաստատությունների, միջազգային կազմակերպությունների և մասնագետների հետ՝ ներգրավելով միջազգային փորձը կլինիկական, գիտական և կրթական ծրագրերում։

2025 թվականին Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը «Արաբկիր» բժշկական համալիրին շնորհել է ԱՀԿ համագործակցող կենտրոնի կարգավիճակ։ Նման կարգավիճակը կարևոր փուլ է կենտրոնի միջազգային և գիտակրթական գործունեության զարգացման համար։

Կենտրոնի մասնագիտացված ծառայություններից առանձնանում է սուրդոկենտրոնը, որը Հայաստանում մանկական լսողության խնդիրներով զբաղվող խոշոր մասնագիտացված կենտրոններից է։

Այստեղ իրականացվում են լսողության տարբեր խանգարումներ ունեցող երեխաների կլինիկական հետազոտություններ, ինչպես նաև բժշկահոգեբանական և մանկավարժական վերականգնողական աշխատանքներ։

Մանկական տարիքում լսողության խնդիրների վաղ հայտնաբերումը հատկապես կարևոր է, քանի որ լսողությունը անմիջականորեն կապված է խոսքի, հաղորդակցման և երեխայի ընդհանուր զարգացման հետ։ Այդ պատճառով ախտորոշումը հաճախ միայն առաջին քայլն է, որին կարող է հաջորդել երկարաժամկետ վերականգնողական և մասնագիտական աջակցություն։

«Արաբկիր» բժշկական համալիրի բարձր տեխնոլոգիական ուղղություններից մեկը նյարդաբանությունն ու էպիլեպտոլոգիան է։

2023 թվականից Նյարդաբանության և էպիլեպտոլոգիայի ծառայությունում իրականացվում է ստերեոԷԷԳ՝ stereo-EEG հետազոտություն։ Սա ինվազիվ նեյրոֆիզիոլոգիական մեթոդ է, որն օգտագործվում է որոշ բարդ էպիլեպսիաների դեպքում՝ գլխուղեղում էպիլեպտիկ նոպաների առաջացման օջախը հնարավորինս ճշգրիտ տեղորոշելու նպատակով։

Հետազոտության ընթացքում վիրաբուժական եղանակով տեղադրվում են խորքային էլեկտրոդներ, որոնց միջոցով հնարավոր է գրանցել գլխուղեղի տարբեր հատվածների էլեկտրական ակտիվությունը և գնահատել նոպաների առաջացման աղբյուրը։

Ստացված տվյալները կարող են հետագայում օգտագործվել բուժման առավել համապատասխան տարբերակը որոշելու համար՝ ներառյալ որոշ դեպքերում աբլացիոն կամ վիրաբուժական միջամտությունները։

Կենտրոնում իրականացվում են նաև երկարատև և կարճատև վիդեոԷԷԳ հետազոտություններ։ ՎիդեոԷԷԳ մոնիթորինգը հնարավորություն է տալիս միաժամանակ գրանցել գլխուղեղի էլեկտրական ակտիվությունն ու պացիենտի կլինիկական վիճակը՝ օգնելով ավելի մանրամասն գնահատել նոպաների բնույթը։

Բուժմանը դժվար ենթարկվող որոշ էպիլեպսիաների դեպքում կիրառվում են նաև հատուկ կետոգեն սննդակարգեր։ Դրանք կազմվում են մասնագետների կողմից՝ յուրաքանչյուր բուժառուի վիճակի և բժշկական ցուցումների հիման վրա և պահանջում են շարունակական վերահսկում։

Այս ուղղությունները ցույց են տալիս, որ «Արաբկիր» բժշկական համալիրում մանկական նյարդաբանությունը զարգանում է ոչ միայն դասական ախտորոշման և բուժման, այլև բարձր տեխնոլոգիական հետազոտությունների կիրառման միջոցով։

Կենտրոնի գործունեության առանձնահատկություններից է բազմամասնագիտական մոտեցումը։ Երեխաների և դեռահասների առողջական խնդիրները հաճախ պահանջում են միաժամանակ մի քանի մասնագետների մասնակցություն՝ մանկաբույժներ, վիրաբույժներ, նյարդաբաններ, վերականգնող մասնագետներ, հոգեբաններ և այլ ոլորտների բժիշկներ։

Նման համագործակցությունը հատկապես կարևոր է քրոնիկական, բարդ կամ երկարաժամկետ բուժում պահանջող հիվանդությունների դեպքում, երբ բժշկական օգնությունը պետք է ներառի ոչ միայն հիմնական հիվանդության բուժումը, այլև երեխայի աճի, զարգացման, ֆունկցիոնալ հնարավորությունների և կյանքի որակի գնահատումը։

«Արաբկիր» բժշկական համալիրի գործունեությունը չի սահմանափակվում միայն բուժական աշխատանքով։ Տարիների ընթացքում այստեղ զարգացել են նաև գիտական, կրթական և կազմակերպչական ուղղություններ՝ նպաստելով մասնագետների պատրաստմանը, բժշկական նոր մեթոդների ներդրմանը և մանկական առողջապահության տարբեր ոլորտների զարգացմանը։

Համալիրի կառավարման խորհրդի նախագահն ու գիտական ղեկավարն է մանկական վիրաբույժ-ուրոլոգ, բժշկական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Արա Բաբլոյանը, իսկ բժշկական համալիրի տնօրենը՝ Արման Բաբլոյանը։

Ավելի քան երեք տասնամյակների գործունեության ընթացքում «Արաբկիր» բժշկական համալիրը ձևավորել է բազմապրոֆիլ բժշկական համակարգ, որտեղ համադրվում են երեխաների և դեռահասների բուժումը, վերականգնումը, բարձր տեխնոլոգիական ախտորոշումը, գիտական գործունեությունը և միջազգային համագործակցությունը։

Այսօր կենտրոնի աշխատանքը շարունակում է զարգանալ մանկական և մեծահասակների առողջապահության տարբեր ուղղություններով՝ պահպանելով առանձնահատուկ ուշադրությունը մանկական բժշկության, վաղ ախտորոշման, վերականգնման և բարդ հիվանդությունների բազմամասնագիտական կառավարման նկատմամբ։